“Laten we elke week naar ons productieresultaat kijken”, zei de nieuwe manager tegen z’n medewerkers. Hij was ervan overtuigd dat dit ervoor zou zorgen dat mensen meer betrokken zouden worden bij het presteren van het bedrijf. Dat was een misvatting. De interesse was beperkt en na enkele weken stopte het overleg. Als een nachtkaars… Veel managers herkennen het wel dat plannen maken gemakkelijker is dan ze uitvoeren, eenvoudig omdat er geen draagkracht is voor de plannen. De oorzaak is helder: er is niet voldaan aan het eerste en belangrijkste sociotechnisch principe ‘compatibiliteit’, zie Cherns, 1976 en 1987).
Het principe ‘compatibiliteit’ zegt dat het ontwerpproces compatibel moet zijn met het gewenste resultaat. Als je een organisatie wilt waarin iedereen een positieve bijdrage levert, dan is het belangrijk om iedereen ook te betrekken bij het ontwikkelproces. Je kunt geen democratie per decreet invoeren. Zo is het essentieel dat de eerder genoemde nieuwe manager eerst met z’n medewerkers overlegd over de wenselijkheid om hun meer te betrekken bij het presteren van het bedrijf. Als iedereen de noodzaak daarvan inziet, kan, samen met de medewerkers, een plan gemaakt worden hoe dat gerealiseerd kan worden.
Natuurlijk heb je experts nodig om goede keuzes te maken die het werk en het overleg van mensen verandert. Je kunt niet iedereen laten participeren in b.v. de ontwikkeling of de inrichting van softwaresystemen. Het is echter wel de taak van de expert om de mensen in de organisatie bij keuzes te betrekken. Zonder hun acceptatie zal de implementatie moeilijk gaan.
In het Japanse management wordt gesproken over de noodzaak van ‘Nemawashi’ om goede plannen te maken die ook gerealiseerd worden. Nemawashi kan gezien worden als het brede overleg en de consensusvorming die nodig is voordat een plan, of een ontwerp, definitief is. Zonder Nemawashi zal de implementatie moeilijk zijn. Nemawashi betekent letterlijk ‘rond de wortels graven’ (zie het lexicon van het Lean Management Instituut). Als je een boom wilt verplaatsen, moet je eerst alle wortels vrijmaken. Als je dat niet doet, is het gevaar bijzonder groot dat de boom de verplaatsing niet overleeft. Dit is een mooi beeld voor managers die veranderingen willen realiseren. Eén waarschuwing: de wortels van de boom moeten wel de noodzaak zien om te verplaatsen. Als dat niet het geval is, wordt het lastig om de wortels vrij te maken.
Compatibiliteit is essentieel en Nemawashi is belangrijk om dit te realiseren. Dat vraagt nogal wat van managers. Nemawashi moet bij de manager passen. Eigenwijze, dominante en zichzelf-de-beste-vindende managers zullen het hier moeilijk mee hebben. Ze missen een inclusieve attitude. Deze managers hebben intensieve training nodig…
Jannes Slomp, 9 januari 2026
